Molenzorg

Kruishoutem (Kruisem), Oost-Vlaanderen


De
Algemeen
Collectie
Verdwenen Belgische Molens
Naam

Lozermolen

Ligging
Lozermolenstraat
9770 Kruishoutem (Kruisem)

noordoostzijde
hoek met Passionistenstraat
Lozer (gehucht)
sinds 1977 bij Kruishoutem
kadasterperceel A479


toon op kaart
Type
Staakmolen
Functie
Korenmolen
Gebouwd
voor 1485 (aantal keren herbouwd)
Verdwenen
1826, 6 sept. (omgewaaid); juli 1885, sloop
Beschrijving / geschiedenis

De Lozermolen was een houten korenwindmolen in het gehucht Lozer aan de noordoostzijde van de Lozermolenstraat, op de hoek met de Passionistenstraat.  Sinds 1977 behoort het gehucht Lozer (met het vroegere molenperceel) tot de gemeente Kruishoutem, thans Kruisem.

In het Ancien Regime was hij in het bezit van de oeenvolgende heren van Huise.
In de penningkohieren van 1571 lezen we: "Joos van Welden pacht van mijnheere van Huisse den wintcooren meulene te Lozere met den berghe voor 12 mudden rogge tsiaers gheextimeert 56 sch. pars. tsaemen 403 L. ' S."

In 15de-16de eeuw waren de familie Vilain van Gent en de familie de Montmorency van Nevele met als meest illustere bezitter Filip de Montmorency, graaf  van Hoorn, die in 1568 samen met Lamoraal van Egmont te Brussel onthoofd werd.

Na herhaaldelijke verkopen, in 1654 in bezit van Jean-Baptiste della Faille, grootbaljuw van Gent. Hij maakte van het omgrachte heerlijke verblijf te Huise-Lozer zijn tweede residentie. In 1736 tot baronie verheven en achtervoegsel d'Huysse toegevoegd aan hun familienaam. De opeenvolgende generaties van deze familie speelden een belangrijke rol in de nationale en lokale politiek, onder meer als burgemeester van Huise.

Molenaar in 1742 was Adriaen de Stoop fs. Gs.

De molen staat aangeduid op:
- de kaart van de Kasselrij Oudenaarde (1669)
- de Villaretkaart (1745-1748) met het symbool van een staakmolen en met de benaming "Loseren Meule"
- op de Ferrariskaart (ca. 1775) aangeduid met het bruin symbool van een staakmolen onder de benaming "Loser Meulen"
- de Atlas der Buurtwegen (ca. 1842) met het grondvlak van een staakmolen op teerlingen
- de topografische kaart van Ph. Vandermaelen (ca. 1850) met de benaming "Lozer Molen"
- de kadastrale kaart van P.C. Popp (ca. 1860) met de benaming "Lozenmolen"..

De molen waaide om op 6 september 1826, waarbij de molenas met vangwiel en roeden op de dam vielen. De molenaar was er zo zeer van aangedaan, dat hij de molentrap nooit meer durfde te betreden. Rond 1830 werd de molen heropgericht.

Vele generaties De Stoop waren hier werkzaam. De Stoop was een wijdvertakte molenaarsfamilie, met ook leden in Bachte-Maria-Leerne, VInkt, Nevele, Oeselgem, Zulte, Dentergem enz.

De Gentse notaris Vandeweyer liet de molen in 1885 openbaar verkopen. Volgens de advertentie, verschenen in de krant “De Scheldegalm”, zou de  verkoop gebeuren op maandag 15 juni om 15 uur in herberg de "Vlaemschen Leeuw", bij Eduard Holuyn: "eenen houten windmolen, genaamd Lozermolen, met aan- en afhangels staande aan de dreef van het kasteel, met last voor den kooper der molen af te breken en de materialen weg te ruimen voor 15 juli 1885".

De afbraak volgde nog hetzelfde jaar. De onderdelen werden openbaar op de dam verkocht. De slechte windvang van de Lozermolen omwille van het nabijgelegen bos kan een rol gespeeld hebben bij deze relatief vroege sloop. Anderzijds was eigenaar della Faille d'Huysse zeker ook voldoende op de hoogte van de stoommaalderijen die o.m. in de steden Gent en Oudenaarde al hun opgang hadden gemaakt.

Eigenaars na 1810:
- 1810, eigenaar: della Faille - van Rockolfing de Nazareth François Maximilien Ghislain, baron te Huise
- 11.05.1835, erfenis: de weduwe en kind Adèle Colette Louise Ghislaine (overlijden van François della Faille)
- 18.07.1838, erfenis: de weduwe (en mede-erfgenamen) (overlijden van Adèle Colette Louise Ghislaine della Faille)
- 08.09.1844, deling: della Faille d'Huysse Adolphe Joseph Ghislain, eigenaar te Huise (onderhandse akte
- terrain inculte sur lequel se trouve un moulin appartenant au fermier) - later, erfenis: della Faille d'Huysse  Gustave en consooren (overlijden van Adolphe della Faille d'Huyss)
- 18.07.1874, deling: della Faille d'Huysse de Ribeaucourt Gustaaf, eigenaar te Deurle (notaris Vandeweyer, Gent)

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

Bijlagen

Sage
Uit: Lieven Denewet, "Honderd bespookte molens in Vlaanderen. Een verzameling molensagen van de Kuststreek tot het Maasland", Molenecho's, XX, 1992, nr. 2-3.
Huise, Lozermolen
Bespookte molen
In Lozer bos stond er in het midden ne meulen en ik heb alltijd horen vertellen dat het daar altijd wreed gespookt heeft. Wat dat er eigenlijk gebeurde, en weet ik niet, maar het was alleszins zeker dat het daar niet juist en was.

Zegspersoon: Henri Van de Walle, 86 jaar in 1956, seizoensarbeider, Wannegem-Lede
Bron: S. Bohez, Onderzoek naar de Sagenmotieven in het Land tussen Leie en Schelde. Leuven, 1956 (licentiaatsverhandeling), p. 124.
Sagenmotief: geestenwereld - bespookte plaatsen: molen
Molengegevens: Staakmolen, korenmolen, oostzijde Passionistenstraat, Lozerbos (tot 1977: grondgebied Huise), kadasterperceel A479. Gebouwd voor 1485 en gesloopt in juli 1885.

Torie Mulders (pseudoniem van Hector Vindevogel), "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107 (55).
De Lozermeulen is over omstreeks veertig jaar mubliek op den dam in brokken en stukken verkocht. In de jaren twintig, dus tusschen 1820 en 1830, wierd de Lozermeulen in eenen storm d'asse met vangewiel en roegewond, met kappe en al, op den dam geworpen.
De molenaar was er zoo zeer van aangedaan dat hij nooit of nooit meer zijnen molenstijger heeft durven beterten.
De Lozermeulen was van menschen geheugen bewoond en gebruikt door de familie De Stoop.
De reeks molenaars welke den naam De Stoop dragen, melden, ware lang, toch wil ik er eenige aanstippen.
Op Lozermeulen woonde een De Stoop, ook nog op Bachte-Maria-Leerne, te Vinckt, te Nevele, te Oeselghem, te Zulte, te Denterghem.

Literatuur

Archieven en landkaarten

- Stadsarchief Gent, Penningkohieren Huise, anno 1571, f° 55 v°.
- Stadsarchief Oudenaarde, Kaart van de Kasselrij Oudenaarde, 1669
- Villaretkaart, 1745-1748
- Ferrariskaart, ca 1775
- Atlas der Buurtwegen, ca. 1842
- Topografische kaart van Ph. Vandermaelen, ca. 1850
- Kadastrale kaart van P.C. Popp, ca. 1855

Werken

Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten G-H-I", Rotem, Studiekring Ons Molenheem, 2000.
Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Brakel, Horebeke, Kruishoutem, Lierde, Zingem en Zwalm, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 15N4
Julien L. Th. Vandeputte, De molens van het arrondissement Oudenaarde, Uit hun geschiedenis, Oudenaarde, 1974.
Lieven Kinds, "Acht eeuwen Nokere", s.l., 1996, p. 164.
Goeminne J. De familie van Machelen-Ayshove te Huise en te Kruishoutem, 1157-1369, (Bijdragen tot de geschiedenis der stad Deinze en van het land aan Leie en Schelde. Kunst- en Oudheidkundige Kring-Deinze, XXXVI, 1969, p. 9-135).
Vermeulen F., Rogge M. & Van Durme L., Terug naar de bron, Kruishoutem archeologisch doorgelicht, Kruishoutem, 1993, p. 26-29.
Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Brakel, Horebeke, Kruishoutem, Lierde, Zingem en Zwalm, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 15N4.
Lieven Denewet, "Honderd bespookte molens in Vlaanderen. Een verzameling molensagen van de Kuststreek tot het Maasland", Molenecho's, XX, 1992, nr. 2-3.
Torie Mulders (pseudoniem van Hector Vindevogel), "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107 (55).

Mailberichten
Edwin De Borggraeve, 16.02.2020, 18.02.2020 (die een studie over de Lozermolen schrijft)
Alain Goublomme, 16.02.2020.

Stuur uw teksten over deze molen  | 
Stuur uw foto's van deze molen
  
Laatst bijgewerkt: maandag 4 april 2022

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in database zoek op provincie Stuur een algemene e-mail over molens vorige pagina Home pagina Naar bestaande molens