Molenzorg
Sint-Martens-Bodegem (Dilbeek), Vlaams-Bra...
<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 22.06.2013
Naam

Molen te Voorde
Tenbergmolen
Molenhoeve

Ligging Molenstraat 13
1700 Sint-Martens-Bodegem (Dilbeek)

op de Molenbeek
900 m NW v.d. kerk
kadasterperceel C50 (graanwatermolen)
A16b (verdwenen oliemolen)


toon op kaart
Geo positie 50.863182, 4.210585
Eigenaar Privaat
Gebouwd voor 1295, herbouwd o.m. in 1738
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bakstenen gebouw
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad
Inrichting Nog gedeeltelijk (houten mechaniek)
Toestand Gerenoveerd gebouw, nog slechts restanten van het rad
Bescherming ---,
Niet beschermd, wel op vastgestelde inventaris bouwkundig erfgoed
Molenaar Geen
Openingstijden Niet toegankelijk

Beschrijving / geschiedenis

De Molen Te Voorde of Tenbergmolen is een watermolen met metalen bovenslagrad op de Molenbeek, in de Molenstraat 13, in de Soetenbempt (oude toponiem), op het laagste punt van Sint-Martens-Bodegem. De Molenbeek ontspringt in Groot-Bijgaarden en vormt een deel met de grens van Sint-Urliks-Kapelle. Een paar honderd meter voor de watermolen mondt de Plankenbeek of Zibbeek erin uit, na in de nabijheid van het dorpsplein het water van de Zierbeek opgenomen te hebben. De twee laatstgenoemde beken ontspringen in Schepdaal. Na onder verschillende benamingen de gemeenten Ternat en Essene bespoeld te hebben, mondt de Molenbeek uit in de Dender.

In 1295 is er voor de eerste maal, het zij dan ook onrechtstreeks, sprake van de Bodegemse watermolen. In dat jaar staan in de registers van de voormalige Sint-Baafsabdij te Gent vier inwoners van Bodegem bekend, waaronder een zekere Johannes Molendinarius of Johannes de Molenaar. Waar er sprake is van een molenaar, mag men ook het bestaan van een molen vooropstellen, wat op zijn beurt het bestaan van een heerlijk domein impliceert. Inderdaad de feodale gebruiken stonden alleen aan de heren het recht toe o.a. molens op te richten, dit ingevolge het hun voorbehouden beschikkingsrecht over het water en de wind.

Tot 1749 valt de geschiedenis van de watermolen samen met deze van het Castelhof. De heren van Bodegem waren eigenaar van beide eigendommen.

Diverse keren herbouwd, o.a. in 1738 (ingemetselde gevelsteen "A° 1738").

Eigenaars:
- tot 1794: de opeenvolgende heren van Sint-Martens-Bodegem
- 1794, verkoop: Van Roy Franciscus, molenaar te Sint-Martens-Bodegem (was voorheen al de huurder)
- voor 1834, eigenaar: a) Van Roy Franciscus, molenaar te Sint-Martens-Bodegem en b) Van Roy Henricus, molenaar te Sint-Martens-Bodegem.
- 15.09.1856, verklaring: Van Roy-De Smedt Henri, molenaar te Sint-Martens-Bodegem
- 28.07.1863, deling: Van Roy Carolus Philippus, landbouwer te Sint-Martens-Bodegem
- 20.07.1891, verkoop: D'Hauwer-Van Roy Henri Petrrus, de weduwe, landbouwster te Sint-Martens-Bodegem (notaris Van Impe)
- 04.02.1909, deling: a) D'Hauwer Melanie Nathalie Henriette, b) D'Hauwer Ida Hortensia en c) D'Hauwer Joannes Antonius, landbouwer te Sint-Martens-Bodegem (notaris Goossens)
- 11.11.1926, erfenis: a) D'Hauwer Melanie Nathalie Henriette en b) D'Hauwer Ida Hortensia (overlijden van Joannes D'Hauwer)
- 26.04.1965, verkoop: Van den Haute-Van Beneden Jan Flore Lode, landbouwer te Sint-Martens-Bodegem (notaris Van Eeckhoudt).
- 2015, eigenaar: De Backer M.

In 1794 werd de watermolen verkocht aan de uitbater Franciscus de Roy (-1834). Nadien waren achtereenvolgens de eigenaars: Hendrik Van Roy (1834), Karel-Philips Van Roy (1861), Francisca-Nathalia Van Roy (1891), Hortence, Melanie en Petrus D'Houwer (1907), erfgenamen D'Houwer (1959), Jan Van Den Houte (1965). Sedert begin jaren 60 wordt de maalderij niet meer uitgebaat.

Aan de overzijde van de beek werd in 1852 een oliemolen (met een ijzeren oliebank) gebouwd, die echter al in 1860 buiten gebruik werd genomen: de materialen ervan werden in februari-maart 1865 te koop aangeboden. Eigenaar-molenaar Charles Van Roy plaaste daartoe een advertentie in kranten, zoals in De Denderbode.

In 1866 werd in de graanmolen een stoommachine geplaatst als hulpaandrijving.

Het huidige gebouw is gerenoveerd, maar het metalen bovenslagrad is geheel verweerd.

G. ROMEYNS & Lieven DENEWET

Bouwkundige en technische beschrijving (Agentschap Onroerend Erfgoed)
Huidige toestand resulterend van een wederopbouw in het derde kwart van de 18de eeuw met latere aanpassingen. Watermolen op de Molenbeek, met nog fragmenten van het metalen bovenslagrad en van het houten molenmechaniek. De oudste kern is in de zijgevel aan de waterkant, zandstenen onderbouw en ingemetselde gevelsteen A° 1738, en houten kozijnramen. Molenaarshuis met één bouwlaag van zes traveeën onder een schilddak (pannen); bakstenen gebouw met rechthoekige vensters en deur met uitzicht uit de 19de eeuw; doch traditionele kinder- en moerbalkenconstructie en een bakstenen Vlaamse schouw met initialen en jaartal 174.. in het schouwijzer; zandstenen keldervensters in de achtergevel. Recentere aanhorigheden rondom het achtergelegen erf.

<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, 2002

<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>

Foto John Verpaalen, 15.02.1983 (uitg. als prentkaart, Stichting Levende Molens, Roosendaal)

<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Molen te Voorde<br />Tenbergmolen<br />Molenhoeve</p>

Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

Gedrukte bronnen
De Denderbode, 26.02.1865 (verkoopsadvertentie)

Werken
G. Romeyns, "Het Castelhof te Sint-Martens-Bodegem", in: Eigen Schoon en de Brabander, LXII, 1979, p. 61-90 en 183-193;
J. Vrancken, "De watermolen van Sint-Martens-Bodegem", in: Eigen Schoon en de Brabander, LII, 1969, p. 424-443 en LIII, 1970, p. 136-160;
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 3: arrondissement Halle-Vilvoorde (M-Z)", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem", 1992;
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
Peter Van Rossem, "Vijfduizend Bodegemnaren - Sociaal demografische geschiedenis van Sint-Martens-Bodegem (1665-1880)", Sint-Martens-Bodegem - Dilbeek, Bodegemse Kulturele Werkgemeenschap, 2006, p. 397-399, ill. (over het molenaarsgeslacht Van Roy-D'Hauwer die de Bodegemse watermolen bijna anderhalve eeuw (1782 - ca. 1930) hebben uitgebaat).
Fr. Van Droogenbroeck & P. Van Rossem, "Sint-Martens-Bodegem van Franken tot Bourgondiërs (5e tot 15e eeuw)", Bodegemse Kulturele Werkgemeenschap, 1997, passim.
C. De Maegd & S. Van Aerschot, "Inventaris van het cultuurbezit in België. Architectuur. Vlaams-Brabant. Halle-Vilvoorde", Bouwen door de heen in Vlaanderen, 2N", Gent, 1975.
Vermeulen S. (red.) Verdwenen Dilbeekse molens, Monumentenmap uitgegeven door het gemeentebestuur van Dilbeek naar aanleiding van Open Monumentendag op zondag 12 september 2010, Dilbeek, 2010.


Laatst bijgewerkt: donderdag 13 juli 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens